ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ    ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ  ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ  ΕΛΛΗΝΙΚΑ

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ  ΘΕΜΑΤΩΝ : ΚΩΣΤΑΣ  ΤΣΙΑΧΡΗΣ 

ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ   : ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ   ΗΘΙΚΑ  ΝΙΚΟΜΑΧΕΙΑ    

Διττῆς δὴ τῆς ἀρετῆς οὔσης, τῆς μὲν διανοητικῆς τῆς δὲ ἠθικῆς, ἡ μὲν διανοητικὴ τὸ πλεῖον ἐκ διδασκαλίας ἔχει καὶ τὴν γένεσιν καὶ τὴν αὔξησιν, διόπερ ἐμπειρίας δεῖται καὶ χρόνου, ἡ δ’ ἠθικὴ ἐξ ἔθους περιγίνεται, ὅθεν καὶ τοὔνομα ἔσχηκε μικρὸν παρεκκλῖνον ἀπὸ τοῦ ἔθους. Ἐξ οὗ καὶ δῆλον ὅτι οὐδεμία τῶν ἠθικῶν ἀρετῶν φύσει ἡμῖν ἐγγίνεται· οὐθὲν γὰρ τῶν φύσει ὄντων ἄλλως ἐθίζεται, οἷον ὁ λίθος φύσει κάτω φερόμενος οὐκ ἂν ἐθισθείη ἄνω φέρεσθαι, οὐδ’ ἂν μυριάκις αὐτὸν ἐθίζῃ τις ἄνω ῥιπτῶν, οὐδὲ τὸ πῦρ κάτω, οὐδ’ ἄλλο οὐδὲν τῶν ἄλλως πεφυκότων ἄλλως ἂν ἐθισθείη. Οὔτ’ ἄρα φύσει οὔτε παρὰ φύσιν ἐγγίνονται αἱ ἀρεταί, ἀλλὰ πεφυκόσι μὲν ἡμῖν δέξασθαι αὐτάς, τελειουμένοις δὲ διὰ  τοῦ ἔθους.

Ἔτι ὅσα μὲν φύσει ἡμῖν παραγίνεται, τὰς δυνάμεις τούτων πρότερον κομιζόμεθα, ὕστερον δὲ τὰς ἐνεργείας ἀποδίδομεν (ὅπερ ἐπὶ τῶν αἰσθήσεων δῆλον· οὐ γὰρ ἐκ τοῦ πολλάκις ἰδεῖν ἢ πολλάκις ἀκοῦσαι τὰς αἰσθήσεις ἐλάβομεν, ἀλλ’ ἀνάπαλιν ἔχοντες ἐχρησάμεθα, οὐ χρησάμενοι ἔσχομεν)· τὰς δ’ ἀρετὰς λαμβάνομεν ἐνεργήσαντες πρότερον, ὥσπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων τεχνῶν· ἃ γὰρ δεῖ μαθόντας ποιεῖν, ταῦτα ποιοῦντες μανθάνομεν, οἷον οἰκοδομοῦντες οἰκοδόμοι γίνονται καὶ κιθαρίζοντες κιθαρισταί· οὕτω δὴ καὶ τὰ μὲν δίκαια πράττοντες δίκαιοι γινόμεθα, τὰ δὲ σώφρονα σώφρονες, τὰ δ’ ἀνδρεῖα ἀνδρεῖοι.

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ 

Α.Να   επιβεβαιώσετε  ή να  διαψεύσετε  το  περιεχόμενο   των ακόλουθων  φράσεων  , με  βάση το  κείμενο.  Να  τεκμηριώσετε  την απάντησή  σας  με αναφορές  στο κείμενο   [10 μονάδες] 

       i.            Η  διανοητική  αρετή  δεν χρειάζεται  την εμπειρία  και τον χρόνο  

    ii.            Η  λέξη  «ἔθος»  παράγεται  ετυμολογικά  από την λέξη  «ἦθος»

 iii.            Παρόλο  που  οι  ηθικές  αρετές  δεν είναι έμφυτες, υπάρχουν στον άνθρωπο ως φυσική προδιάθεση 

 iv.            Τις  αισθήσεις  τις   αποκτούμε   μέσα  από  τη χρήση  τους 

    v.            Και  στην περίπτωση  των  φυσικών πραγμάτων και στην περίπτωση των αρετών  η δύναμη  προηγείται  χρονικά  της  ενέργειας 

Β1. Αφού   σχολιάσετε  αναλυτικά  το περιεχόμενο  των αριστοτελικών   εννοιών « δύναμις» - «ενέργεια», να  δείξετε  : α] με ποια  χρονική σειρά  εκδηλώνονται οι έννοιες  αυτές    στις  φυσικές  ιδιότητες  ,  στις  ηθικές  αρετές  και στις  τέχνες     β] με ποια  παραδείγματα  στηρίζει  ο  φιλόσοφος  την άποψή του για κάθε περίπτωση    [10 μονάδες:  3+ 4+ 3 ]  

Β2. α] «Ἐξ οὗ καὶ δῆλον ὅτι οὐδεμία τῶν ἠθικῶν ἀρετῶν φύσει ἡμῖν ἐγγίνεται»  : Με ποια  επιχειρήματα   αποδεικνύει  ο  φιλόσοφος  την παραπάνω  άποψη  στην πρώτη παράγραφο  του κειμένου; β] «πεφυκόσι μὲν ἡμῖν δέξασθαι αὐτάς, τελειουμένοις δὲ διὰ  τοῦ ἔθους» : Να  αναδείξετε  την αντίθεση  που υπάρχει  στη φράση  αυτή  και να εξηγήσετε  τι  ακριβώς  εννοεί  ο  Αριστοτέλης    [10 μονάδες :  5+5]

Β3.Να   επιλέξετε  τη σωστή  από τις  τρεις απαντήσεις      [10 μονάδες] 

1.     Το πιο  μεγάλο  αγαθό για το οποίο  μίλησε ο  Αριστοτέλης  στο  Α΄βιβλίο  των  Ηθικών Νικομαχείων  του  είναι  ............	α.Η  αυτάρκεια
	β.Η αρετή
	γ. Η  ευδαιμονία
2.     Αυτός  που υποστήριξε ότι «εὐδαιμονίη   ψυχῆς  καί κακοδαιμονίη» ήταν  ο.........	α.Ο  Δημόκριτος
	β.Ο  Ηράκλειτος
	γ. Ο  Αριστοτέλης
3.     Η σχολή που ίδρυσε  ο Θεόφραστος και  η  οποία  διαφύλαξε και πρόβαλε τις  διδασκαλίες  του Αριστοτέλη πήρε το όνομα ...........	α.Λύκειο
	β.Στοά
	γ.Περίπατος
4.     Ο  Ερμίας  ήταν ......	α.Φίλος και του Αριστοτέλη και του Φιλίππου
	β.Φίλος του Φιλίππου
	γ.Φίλος  του Αριστοτέλη
5.     Ο  ορισμός του Αριστοτέλη για  την ευδαιμονία  δείχνει ........	α.Ότι  ο  Θεός  χαρίζει στον άνθρωπο  την ευδαιμονία
	β.Ότι  οι άνθρωποι μπορούν να  εξασφαλίσουν την ευδαιμονία μόνο με την κατάκτηση της αρετής
	γ.Ότι  η ευδαιμονία είναι αποτέλεσμα  της αυτάρκειας

Β4. α ] κάτω,  δῆλον , ὕστερον,  σώφρονες:  Να   γράψετε  τα αντώνυμά  τους   στα αρχαία  ελληνικά    β]Να     συσχετίσετε  τις  λέξεις   της νέας  ελληνικής με αυτές   του αρχαίου κειμένου με τις οποίες   συγγενεύουν  ετυμολογικά  [2 λέξεις της στήλης β  περισσεύουν]  10 μονάδες

α.γυναικείος	i.            σώφρονες
β. έναρθρος	ii.            οἰκοδόμοι
γ.  διάδοχος	iii.            ἐμπειρίας
δ. σώος	iv.            γένεσιν
ε.πυρετώδης	v.            παρεκκλῖνον
στ.  κλιματικός	vi.            δέξασθαι
	vii.            ἀρετὰς
	viii.            πῦρ

Β5. Αφού διαβάσετε το  κείμενο  που ακολουθεί, το  οποίο προέρχεται  από   τη  «Σύνοψη  ηθικής διδασκαλίας»  του  Βικέντιου  Δαμοδού , να  απαντήσετε  στην ακόλουθη ερώτηση :  Ενστερνίζεται ο Δαμοδός τη διδασκαλία του Αριστοτέλη ότι η ηθική αρετή δεν αποτελεί έμφυτη ανθρώπινη  ιδιότητα; Να  τεκμηριώσετε  την απάντησή  σας      [10 μοναδες]

Ἡ ἠθικὴ φιλοσοφία ὠνομάσθη ἀπὸ τὰ ἤθη, τὰ ὁποῖα διορθώνει, καθὼς ἡ λογικὴ ἀπὸ τὸν λόγον τοῦ νοός, τὸν ὁποῖον διευθύνει. Ἤθη ἄλλο δὲν εἶναι παρὰ διάφοροι κλίσες [: κλίσεις] εἰς τὸ ἠθικὸν καλόν, ἢ κακόν, τὰς ὁποίας κλίσες, ἢ ἐλάβομεν ἀπὸ τὴν φύσιν, ἢ τὰς ἀποκτήσαμεν  ἡμεῖς μὲ τὴν συνήθειαν τῶν κακῶν ἢ ἀγαθῶν πράξεων, ὁποῦ πολλάκις ἐκάμαμεν. Ὅθεν ταῦτα τὰ ἤθη, δηλαδή ἕξες [: έξεις] καὶ κλίσες, εἶναι αἴτια μετέπειτα τῶν ἰδίων πράξεων, ἀγαθῶν, ἢ  κακῶν ἠθικῶς. Διὰ νὰ καταλάβῃς τί θέλει νά εἰπῇ ἦθος καὶ κλίσις πρὸς τὸ ἠθικὸν κακόν, ἢ  καλόν, στοχάσου ἐκεῖνα ὁποῦ συνηθίζομεν νὰ λέγωμεν, ὅτι δηλαδὴ ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος εἶναι λ.χ. θυμώδης, ἐκεῖνος πρᾷος, ἐκεῖνος ἀσελγής, ἐκεῖνος σώφρων. Ἤγουν ὀνομάζομεν θυμώδη τὸν ἄνθρωπον διότι κλίνει εἰς τὸν θυμόν, καὶ μὲ εὐκολίαν ὀργίζεται, καὶ πάλιν τὸν ὀνομάζομεν πρᾷον, διότι κλίνει εἰς τὴν γαλήνην τοῦ θυμοῦ καὶ μὲ εὐκολίαν τοῦ ἀπερνᾷ ἡ ὀργή, τούτη οὖν  ἡ εὐκολία, ὁποῦ ἔχομεν νὰ πράττωμεν τὰ καλά, ἢ κακὰ ἔργα, τὴν ὁποίαν ἐλάβαμεν ἢ ἀπὸ τὴν φύσιν, ἢ διατὶ ἐσυνηθίσαμεν, λέγεται ἦθος, καὶ κλίσις πρὸς τὸ ἠθικὸν καλόν, ἢ κακόν, ὁποῦ  εἶναι ἀφορμὴ τῶν πράξεων, διότι ὅθεν κλίνει ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνο πράττει εὐκόλως.

                                    ΑΔΙΔΑΚΤΟ  ΚΕΙΜΕΝΟ 

          ΛΥΚΟΥΡΓΟΣ  , ΚΑΤΑ  ΛΕΩΚΡΑΤΟΥΣ  79-81  

Στο  συγκεκριμένο απόσπασμα  ο Λυκούργος  αναφέρεται   στη  σημασία  της τήρησης  των όρκων και  αναφέρει  ως παράδειγμα  τον όρκο που έδωσαν οι Έλληνες  πριν  από τη μάχη των Πλαταιών το  479 π.Χ.

Tοὺς δὲ θεοὺς οὔτ’ ἂν ἐπιορκήσας τις λάθοι οὔτ’ ἂν ἐκφύγοι τὴν ἀπ’ αὐτῶν τιμωρίαν, ἀλλ’ εἰ μὴ αὐτός, οἱ παῖδές γε καὶ τὸ γένος ἅπαν τὸ τοῦ ἐπιορκήσαντος μεγάλοις ἀτυχήμασι περιπίπτει. [80] διόπερ, ὦ ἄνδρες δικασταί, ταύτην πίστιν ἔδοσαν αὑτοῖς ἐν Πλαταιαῖς πάντες οἱ Ἕλληνες, ὅτ’ ἔμελλον παραταξάμενοι μάχε-σθαι πρὸς τὴν Ξέρξου δύναμιν, οὐ παρ’ αὑτῶν εὑρόντες, ἀλλὰ μιμησάμενοι τὸν παρ’ ὑμῖν εἰθισμένον ὅρκον. ὃν ἄξιόν ἐστιν ἀκοῦσαι· καὶ γὰρ παλαιῶν ὄντων τῶν τότε πεπραγμένων ὅμως ἱκανῶς ἔστιν ἐν τοῖς γεγραμμένοις ἰδεῖν τὴν ἐκείνων ἀρετήν. καί μοι ἀναγίγνωσκε αὐτόν.

ΟΡΚΟΣ. —Οὐ ποιήσομαι περὶ πλείονος τὸ ζῆν τῆς ἐλευθερίας οὐδ’ ἐγκαταλείψω τοὺς ἡγεμόνας οὔτε ζῶντας οὔτε  ἀποθανόντας, ἀλλὰ τοὺς ἐν τῇ μάχῃ τελευτήσαντας τῶν συμμάχων ἅπαντας θάψω. καὶ κρατήσας τῷ πολέμῳ τοὺς βαρβάρους τῶν μὲν μαχεσαμένων ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος πόλεων οὐδεμίαν ἀνάστατον ποιήσω, τὰς δὲ τὰ τοῦ βαρβάρου προελομένας ἁπάσας δεκατεύσω. καὶ τῶν ἱερῶν τῶν ἐμπρησθέντων καὶ καταβληθέντων ὑπὸ τῶν βαρβάρων  οὐδὲν ἀνοικοδομήσω παντάπασιν, ἀλλ’ ὑπόμνημα τοῖς ἐπιγιγνομένοις ἐάσω καταλείπεσθαι τῆς τῶν βαρβάρων  ἀσεβείας.

ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ 

δεκατεύω=  καθιστώ  κάποιον φόρου  υποτελή

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

Α1. Να  μεταφραστεί  το απόσπασμα  «Tοὺς δὲ θεοὺς οὔτ’ ἂν .....παρ’ ὑμῖν εἰθισμένον ὅρκον.»                                                                   Μονάδες   10

Α2.Να  παρουσιάσετε  το περιεχόμενο  του  όρκου   που έδωσαν  οι  Έλληνες  πριν  από τη μάχη  των Πλαταιών   σε πλάγιο  λόγο        Μονάδες  10

Β1.  Στο  απόσπασμα   «ὃν ἄξιόν ἐστιν ἀκοῦσαι· καὶ γὰρ παλαιῶν ὄντων τῶν τότε πεπραγμένων ὅμως ἱκανῶς ἔστιν ἐν τοῖς γεγραμμένοις ἰδεῖν τὴν ἐκείνων ἀρετήν. καί μοι ἀναγίγνωσκε αὐτόν.»  :  Σε  όλα  τα  απαρέμφατα  και  τις μετοχές  να  γράψετε  τον ίδιο  τύπο στον μέλλοντα  για  τα  απαρέμφατα  και στον  αόριστο για  τις  μετοχές  στην ίδια  φωνή                       Μονάδες   5 

Β2. Στο  απόσπασμα  «καὶ κρατήσας τῷ πολέμῳ τοὺς βαρβάρους τῶν μὲν μαχεσαμένων ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος πόλεων οὐδεμίαν ἀνάστατον ποιήσω, τὰς δὲ τὰ τοῦ βαρβάρου προελομένας ἁπάσας δεκατεύσω. καὶ τῶν ἱερῶν τῶν ἐμπρησθέντων καὶ καταβληθέντων ὑπὸ τῶν βαρβάρων  οὐδὲν ἀνοικοδομήσω παντάπασιν, ἀλλ’ ὑπόμνημα τοῖς ἐπιγιγνομένοις ἐάσω καταλείπεσθαι τῆς τῶν βαρβάρων  ἀσεβείας. » :  α] Να   εντοπίσετε  ένα  δευτερόκλιτο  και ένα  τριτόκλιτο επίθετο  και  να  γράψετε  τον ίδιο  τύπο  στο   αρσενικό   γένος  β] Να εντοπίσετε  τρία  ουσιαστικά  διαφορετικής  κλίσης  και να  γράψετε  τη  δοτική  πληθυντικού                                                                                   Μονάδες   5

Γ1. Να  εντοπίσετε  τον  λανθάνοντα    υποθετικό  λόγο  που υπάρχει  στη δεύτερη  παράγραφο του κειμένου  (2 μονάδες) ,να  αναγνωρίσετε  τι φανερώνει (1 μονάδα)    και   να  τον  αναλύσετε    σε  υποθετική  πρόταση    (2 μονάδες)                                                                                             Μονάδες    5

Γ2. «Οὐ ποιήσομαι περὶ πλείονος τὸ ζῆν τῆς ἐλευθερίας»  : Στη φράση αυτή : α]Να εντοπίσετε  τον πρώτο –δεύτερο όρο  σύγκρισης και τη συγκριτική  λέξη [3 μονάδες]   β]Να  αποδώσετε  τον δεύτερο όρο  σύγκρισης με  διαφορετικό τρόπο   [2 μονάδες]                                                                                      Μονάδες   5

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΓΙΑ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ  ΘΕΜΑΤΩΝ ΚΩΣΤΑΣ ΤΣΙΑΧΡΗΣ 

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ    ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ  ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ  ΕΛΛΗΝΙΚΑ

ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ   : ΠΛΑΤΩΝ  ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ

  

Ἀπορίᾳ οὖν σχόμενος ὁ Προμηθεὺς ἥντινα σωτηρίαν τῷ ἀνθρώπῳ εὕροι, κλέπτει Ἡφαίστου καὶ Ἀθηνᾶς τὴν ἔντεχνον σοφίαν σὺν πυρί –ἀμήχανον γὰρ ἦν ἄνευ πυρὸς αὐτὴν κτητήν τῳ ἢ χρησίμην γενέσθαι– καὶ οὕτω δὴ δωρεῖται ἀνθρώπῳ. Τὴν μὲν οὖν περὶ τὸν βίον σοφίαν ἄνθρωπος ταύτῃ ἔσχεν, τὴν δὲ πολιτικὴν οὐκ εἶχεν· ἦν γὰρ παρὰ τῷ Διί. Τῷ δὲ Προμηθεῖ εἰς μὲν τὴν ἀκρόπολιν τὴν τοῡ Διὸς οἴκησιν οὐκέτι ἐνεχώρει εἰσελθεῖν –πρὸς δὲ καὶ αἱ Διὸς φυλακαὶ φοβεραὶ ἦσαν–εἰς δὲ τὸ τῆς Ἀθηνᾶς καὶ Ἡφαίστου οἴκημα τὸ κοινόν, ἐν ᾧ ἐφιλοτεχνείτην, λαθὼν εἰσέρχεται, καὶ κλέψας τήν τε ἔμπυρον τέχνην τὴν τοῡ Ἡφαίστου καὶ τὴν ἄλλην τὴν τῆς Ἀθηνᾶς δίδωσιν ἀνθρώπῳ, καὶ ἐκ τούτου εὐπορία μὲν ἀνθρώπῳ τοῦ βίου γίγνεται, Προμηθέα δὲ δι᾽ Ἐπιμηθέα ὕστερον, ᾗπερ λέγεται, κλοπῆς δίκη μετῆλθεν. Ἐπειδὴ δὲ ὁ ἄνθρωπος θείας μετέσχε μοίρας, πρῶτον μὲν διὰ τὴν τοῦ θεοῦ συγγένειαν ζῴων μόνον θεοὺς ἐνόμισεν, καὶ ἐπεχείρει βωμούς τε ἱδρύεσθαι καὶ ἀγάλματα θεῶν˙ ἔπειτα φωνὴν καὶ ὀνόματα ταχὺ διηρθρώσατο τῇ τέχνῃ, καὶ οἰκήσεις καὶ ἐσθῆτας καὶ ὑποδέσεις καὶ στρωμνὰς καὶ τὰς ἐκ γῆς τροφὰς ηὕρετο. Οὕτω δὴ παρεσκευασμένοι κατ’ ἀρχὰς ἄνθρωποι ᾤκουν σποράδην, πόλεις δὲ οὐκ ἦσαν˙ ἀπώλλυντο οὖν ὑπὸ τῶν θηρίων διὰ τὸ πανταχῇ αὐτῶν ἀσθενέστεροι εἶναι, καὶ ἡ δημιουργικὴ τέχνη αὐτοῖς πρὸς μὲν τροφὴν ἱκανὴ βοηθὸς ἦν, πρὸς δὲ τὸν τῶν θηρίων πόλεμον ἐνδεής – πολιτικὴν γὰρ τέχνην οὔπω εἶχον, ἧς μέρος πολεμική – ἐζήτουν δὴ ἁθροίζεσθαι καὶ σῴζεσθαι κτίζοντες πόλεις˙ ὅτ’ οὖν ἁθροισθεῖεν, ἠδίκουν ἀλλήλους ἅτε οὐκ ἔχοντες τὴν πολιτικὴν τέχνην, ὥστε πάλιν σκεδαννύμενοι διεφθείροντο.

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ 

1.Να   επιβεβαιώσετε  ή να  διαψεύσετε  το  περιεχόμενο   των ακόλουθων  φράσεων  , με  βάση το  κείμενο.  Να  τεκμηριώσετε  την απάντησή  σας  με αναφορές  στο κείμενο

       i.            Ο  Πρωταγόρας    ήταν   από  τη αρχή   βέβαιος   ως  προς  τον τρόπο  σωτηρίας   του ανθρώπινου   γένους 

    ii.            Οι   τεχνικές   γνώσεις ήταν ανεξάρτητες    από  την τέχνη της φωτιάς 

 iii.            Η  πολιτική τέχνη   φυλασσόταν   με  επαρκή τρόπο  από τους  θεούς 

 iv.            Ο   άνθρωπος  πίστεψε   στους  θεούς, επειδή   υπήρχε   πνευματική  συγγένεια  με  αυτούς 

    v.            Στο  πρωτοκοινωνικό   στάδιο   του ανθρώπινου  πολιτισμού    ο άνθρωπος  απέκτησε  την πολιτική  αρετή

2.Τι   φανερώνει  το γεγονός   ότι  η πολιτική τέχνη  ήταν αρχικά  μόνο   κτήμα   των θεών  και  ποιες  ήταν  οι συνέπειες  της έλλειψής  της  για  τον άνθρωπο   στο προκοινωνικό  και   πρωτοκοινωνικό   στάδιο   του  πολιτισμού   του ;   [10  μονάδες]

3. Να  σχολιάσετε   τις  φράσεις  :

       i.            Προμηθέα δὲ δι᾽ Ἐπιμηθέα ὕστερον, ᾗπερ λέγεται, κλοπῆς δίκη μετῆλθεν

    ii.            ἔπειτα φωνὴν καὶ ὀνόματα ταχὺ διηρθρώσατο τῇ τέχνῃ   [10  μονάδες]

4.Να   συγκρίνετε  το διδαγμένο κείμενο  με το απόσπασμα από τις  Ικέτιδες   του Ευριπίδη  ως  προς  τα εξής : α ]Τις  κατακτήσεις   του  ανθρώπου   β] Τον τρόπο με  τον οποίο  οδηγήθηκε   σε   αυτές [10 μοναδες]

Δοξάζω τον θεό που από τη ζωώδη σύγχυση οδήγησε τη ζωή μας στην τάξη, εμφυτεύοντας σε εμάς πρώτα απ’ όλα τη νοημοσύνη, έπειτα δίνοντας μας τη γλώσσα για να είναι ο αγγελιοφόρος του λόγου, έτσι ώστε να μπορεί να διακρίνει τις λέξεις, και καρπούς για να μας τρέφουν και βροχή από τον ουρανό για τα φυτά, για να αυξάνονται οι καρποί της γης και να έχουμε να πίνουμε. Επίσης, τρόπους προστασίας από το κρύο του χειμώνα, για να αποφεύγουμε την ψύχρα του ουρανού, και θαλασσινά ταξίδια για να ανταλλάσουμε με άλλους, ό,τι λείπει από τη χώρα μας. Και αυτά που μένουν κρυμμένα, και δεν μπορούμε να τα διακρίνουμε με σαφήνεια, οι μάντεις μας τα φανερώνουν εξετάζοντας τη φωτιά και τις πτυχές από τα εντόσθια, καθώς και από το πέταγμα των πτηνών.

Ευριπίδης, Ικέτιδες, στ. 201-213

5.Να   συμπληρώσετε  τα κενά   

       i.            Είναι χαρακτηριστικό πως ο Σωκράτης, στους πλατωνικούς διαλόγους, δεν αποφαίνεται ο ίδιος εκ των προτέρων, δεν παραθέτει ο ίδιος εξαρχής κάποια θεωρία ή άποψη. Αντίθετα, όλη η διανοητική προσπάθεια της συζήτησης στρέφεται στο ………………………………………………………………………

    ii.            Έχει λεχθεί για τον Σωκράτη πως «κατέβασε τη φιλοσοφία από τα άστρα στη γη», με την έννοια ότι…………………………………………………………………

 iii.            Όπως λέει και πάλι ο Αριστοτέλης (Μετὰ τὰ φυσικά, 1078 b 27 κ.εξ.), ο δρόμος που λογικά ακολούθησε ο Σωκράτης για να αναζητήσει ακριβώς την απόλυτη ουσία των ηθικών εννοιών, ήταν η επαγωγική μέθοδος (οι ἐπακτικοὶ λόγοι), με σκοπό………………………………………………………………

 iv.            Ο Άνυτος    ήταν ………………………………………………………………………

    v.            ο Σωκράτης έμεινε περίπου έναν μήνα στο κρατητήριο. Τις μέρες εκείνες γίνονταν ………………………………………………………………………

6. α ]φωνὴν, φυλακαὶ,  μοίρας :  Να   γράψετε  προτάσεις   με διαφορετική  σημασία  από  εκείνη  που έχουν   στο κείμενο οι λέξεις  β]Να     συσχετίσετε  τις  λέξεις   της νέας  ελληνικής με αυτές   του αρχαίου κειμένου με τις οποίες   συγγενεύουν  ετυμολογικά  [2 λέξεις της στήλης β  περισσεύουν]  10 μονάδες

α.αλήθεια	i.            πολιτικήν
β.αδιαπέραστος	ii.            λαθὼν
γ.έντοκος	iii.            εὐπορία
δ. δεμάτιο	iv.            ὑποδέσεις
	v.            ἐφιλοτεχνείτην
	vi.            ἐνδεής

ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

ΠΛΑΤΩΝΑΣ    ΠΟΛΙΤΕΙΑ    344a

O    σοφιστής    Θρασύμαχος   αναπτύσσει   την επιχειρηματολογία   του  για   την   υπεροχή   του  άδικου  ανθρώπου έναντι του δίκαιου 

Σκοπεῖσθαι δέ, ὦ εὐηθέστατε Σώκρατες, οὑτωσὶ χρή, ὅτι δίκαιος ἀνὴρ ἀδίκου πανταχοῦ ἔλαττον ἔχει. πρῶτον μὲν ἐν τοῖς πρὸς ἀλλήλους συμβολαίοις, ὅπου ἂν ὁ τοιοῦτος τῷ τοιούτῳ κοινωνήσῃ, οὐδαμοῦ ἂν εὕροις ἐν τῇ διαλύσει τῆς κοινωνίας πλέον ἔχοντα τὸν δίκαιον τοῦ ἀδίκου ἀλλ᾽ ἔλαττον· ἔπειτα ἐν τοῖς πρὸς τὴν πόλιν, ὅταν τέ τινες εἰσφοραὶ ὦσιν, ὁ μὲν δίκαιος ἀπὸ τῶν ἴσων πλέον εἰσφέρει, ὁ δ᾽ ἔλαττον, ὅταν τε λήψεις,  ὁ μὲν οὐδέν, ὁ δὲ πολλὰ κερδαίνει. καὶ γὰρ ὅταν ἀρχήν τινα ἄρχῃ ἑκάτερος, τῷ μὲν δικαίῳ ὑπάρχει, καὶ εἰ μηδεμία ἄλλη ζημία, τά γε οἰκεῖα δι᾽ ἀμέλειαν μοχθηροτέρως ἔχειν, ἐκ δὲ τοῦ δημοσίου μηδὲν ὠφελεῖσθαι διὰ τὸ δίκαιον εἶναι, πρὸς δὲ τούτοις ἀπεχθέσθαι τοῖς τε οἰκείοις καὶ τοῖς γνωρίμοις, ὅταν μηδὲν ἐθέλῃ αὐτοῖς ὑπηρετεῖν παρὰ τὸ δίκαιον· τῷ δὲ ἀδίκῳ πάντα τούτων τἀναντία ὑπάρχει. λέγω γὰρ  ὅνπερ νυνδὴ ἔλεγον, τὸν μεγάλα δυνάμενον πλεονεκτεῖν· τοῦτον οὖν σκόπει, εἴπερ βούλει κρίνειν ὅσῳ μᾶλλον συμφέρει ἰδίᾳ αὑτῷ ἄδικον εἶναι ἢ τὸ δίκαιον.

ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ

·         εὐήθης= αφελής 

·         κοινωνῶ= συνεταιρίζομαι

·         μοχθηροτέρως ἔχω=  βρίσκομαι  σε  χειρότερη   κατάσταση

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

Α1.Να     μεταφραστεί  το απόσπασμα  «καὶ γὰρ ὅταν ἀρχήν….. ἰδίᾳ αὑτῷ ἄδικον εἶναι ἢ τὸ δίκαιον.» [10  μονάδες]

Α2.  Σε τι ακριβώς υπερέχει  ο άδικος άνθρωπος έναντι  του δίκαιου, σύμφωνα  με  τον Θρασύμαχο;  [10 μονάδες]

Β1. «καὶ γὰρ ὅταν ἀρχήν τινα ἄρχῃ ἑκάτερος, τῷ μὲν δικαίῳ ὑπάρχει, καὶ εἰ μηδεμία ἄλλη ζημία, τά γε οἰκεῖα δι᾽ ἀμέλειαν μοχθηροτέρως ἔχειν» :  Σε όλες  τις αντωνυμίες   του αποσπάσματος  να    γράψετε  το είδος τους  και   τη δοτική πληθυντικού   στο   ουδέτερο  γένος  [2   μονάδες]

Β2. Να  γραφούν οι ζητούμενοι   τύποι : τῇ διαλύσει [δοτική πληθυντικού] , ἀρχήν  [ονομαστική  πληθυντικού], εὐηθέστατε   [ο ίδιος  τύπος στον θετικό βαθμό] , ἔλαττον  [αιτιατική ενικού στο θηλυκό]  [4 μονάδες]

Β3. Στους  παρακάτω ρηματικούς τύπους  να   γράψετε   το   β ενικό  πρόσωπο   της  οριστικής μέλλοντα  και  το απαρέμφατο   του παρακειμένου στη   φωνή  που βρίσκονται   :εἰσφέρει  ,ἀπεχθέσθαι ,κρίνειν ,ὠφελεῖσθαι [4 μονάδες]

Γ1.Να  εντοπίσετε  έναν  λανθάνοντα  υποθετικό  λόγο και   να  αναγνωρίσετε  το είδος  του  [2 μονάδες]

Γ2. , οὐδαμοῦ ἂν εὕροις ἐν τῇ διαλύσει τῆς κοινωνίας πλέον ἔχοντα τὸν δίκαιον τοῦ ἀδίκου ἀλλ᾽ ἔλαττον :   Στη φράση  αυτή  να  εντοπίσετε  τη γενική συγκριτική  και να  την εκφράσετε  με  άλλο  τρόπο  [ 2 μονάδες]

Γ3. ὅσῳ μᾶλλον συμφέρει ἰδίᾳ αὑτῷ ἄδικον εἶναι ἢ τὸ δίκαιον :   Να  μετατρέψετε  την πλάγια ερώτηση  σε ευθεία  [2 μονάδες]

Γ4. κρίνειν  ,τοῖς τε οἰκείοις  ,δίκαιον  ,τῆς κοινωνίας : Να αναγνωριστούν συντακτικά  οι λέξεις  [4 μονάδες]